Metale ciężkie w opakowaniach: limit 100 mg/kg — badać czy wystarczy dokument?

Limit z art. 5 rozporządzenia (UE) 2025/40 brzmi: suma stężeń ołowiu, kadmu, rtęci i chromu sześciowartościowego w opakowaniu lub jego częściach składowych nie może przekraczać 100 mg/kg. To ten sam próg, który obowiązywał od lat na podstawie dyrektywy 94/62/WE. Nowe jest to, że od 12 sierpnia 2026 r. zgodność z nim trzeba udokumentować w dokumentacji technicznej i potwierdzić deklaracją zgodności. Pytanie, które dostajemy najczęściej: czy do tego potrzebne jest badanie.

W większości firm nie. Rozporządzenie pozwala oprzeć dowód na dokumentach z łańcucha dostaw, a producent kartonu czy folii zwykle takie dokumenty ma, bo limit obowiązuje go od dawna. Badanie ma sens tam, gdzie łańcuch dokumentów się urywa albo dokument dotyczy czegoś innego niż gotowe opakowanie.

Kiedy dokument od dostawcy wystarcza

Wtedy, gdy dotyczy opakowania w postaci, w jakiej jest dostarczane, a nie surowca, z którego je zrobiono. Karton z nadrukiem to tektura, farba, ewentualnie lakier, klej i zszywki. Deklaracja papierni na papier bazowy mówi o jednej z tych warstw. Farby i lakiery są historycznie najczęstszym źródłem przekroczeń, więc dokument, który je pomija, zostawia dziurę dokładnie tam, gdzie ryzyko jest największe.

Dobry dokument od dostawcy ma cztery cechy: nazywa konkretny wyrób (nie „nasze produkty”), obejmuje wszystkie cztery metale łącznie, powołuje się na art. 5 rozporządzenia 2025/40 (albo wcześniej art. 11 dyrektywy 94/62/WE) i mówi, czy stoi za nim badanie. Jeśli brakuje któregoś z tych elementów, wysyłamy dostawcy zapytanie, nie próbkę do laboratorium.

Kiedy badanie jest potrzebne

Jak się to bada

Próbkę rozdrabnia się i mineralizuje, a w roztworze oznacza się metale. Dla ołowiu i kadmu stosujemy absorpcyjną spektrometrię atomową z atomizacją elektrotermiczną (GF-AAS) wg PN-EN ISO 15586, dla rtęci technikę zimnych par (CV-AAS) wg PN-EN ISO 12846. Chrom sześciowartościowy wymaga osobnej procedury — oznaczenie chromu całkowitego nie wystarcza, bo limit odnosi się do Cr(VI); stosujemy metodę wg PN-EN 62321-7-2. W laboratoriach akredytowanych spotyka się też ICP-OES (ISO 11885) i ICP-MS (ISO 17294-2); wyniki są porównywalne, różni się granica oznaczalności.

Wynik podajemy dla każdego metalu z osobna i jako sumę. Przy wartościach poniżej granicy oznaczalności sumę liczymy zachowawczo — podstawiając granicę zamiast zera. W badanych przez nas próbkach drewna iglastego bez impregnacji suma nie przekraczała 1 mg/kg, czyli 1% limitu. Dla tektury z nadrukiem typowe wyniki od producentów krajowych mieszczą się w kilku–kilkunastu mg/kg.

Nasze oznaczenia wykonujemy poza zakresem akredytacji i piszemy to w sprawozdaniu. Jeżeli odbiorca wymaga raportu z akredytacją PCA na papier i tekturę, kierujemy próbkę do laboratorium akredytowanego w tym zakresie — termin wydłuża się wtedy do około sześciu tygodni, a cena rośnie.

Co wpisać do dokumentacji, gdy wynik jest w normie

Sprawozdanie z badania trafia do dokumentacji technicznej jako dowód dla danej rodziny opakowań. Nie trzeba badać każdej dostawy — rozporządzenie nie wymaga badań okresowych, wymaga, żeby wytwórca panował nad zgodnością. Rozsądna praktyka: badanie przy pierwszej kwalifikacji dostawcy albo zmianie materiału, farb czy kleju, a między nimi oświadczenia dostawcy dla kolejnych partii. Przy skrzyniach i paletach z tworzyw sztucznych obowiązują odrębne warunki odstępstwa z decyzji Komisji 2009/292/WE, do której PPWR się odwołuje; dla drewna takiego odstępstwa nie ma.