Pull-off to jedno badanie i kilkanaście norm, które opisują je trochę inaczej: inna średnica stempla, inna głębokość nacięcia, inna prędkość obciążania, inna liczba punktów i inne wymaganie końcowe. Wynik „0,3 MPa” bez podania normy, rodzaju zniszczenia i liczby punktów nie mówi, czy tynk trzyma. Ten tekst zbiera normy w jednym miejscu i pokazuje, jak czytać wynik, żeby wyciągnąć z niego to, co naprawdę mówi.
Zasada wspólna dla wszystkich norm
Do badanej powierzchni przykleja się metalowy stempel, warstwę nacina się wokół niego aż do podłoża (albo głębiej, w podłoże), a następnie odrywa się stempel prostopadle do powierzchni ze stałą prędkością wzrostu siły. Wynik to naprężenie odrywające, czyli siła podzielona przez pole stempla, w N/mm² (= MPa). Drugi wynik, równie ważny, to gdzie nastąpiło zniszczenie.
Normy według tego, co się bada
| Co badamy | Norma metody | Wymaganie / gdzie szukać | Uwagi do wykonania |
|---|---|---|---|
| Wyroby do napraw i ochrony betonu (zaprawy PCC, powłoki, posadzki żywiczne) | PN-EN 1542 | PN-EN 1504-2 (powłoki): od 0,8 do 2,0 N/mm² zależnie od tego, czy system jest sztywny czy elastyczny i czy przenosi ruch; PN-EN 1504-3 (zaprawy): R1–R2 ≥ 0,8, R3 ≥ 1,5, R4 ≥ 2,0 N/mm² | stempel Ø 50 mm, nacięcie w podłoże, prędkość 0,05 MPa/s, min. 3 punkty; zniszczenie w podłożu betonowym przy wartości poniżej wymagania nie dyskwalifikuje wyrobu |
| Tynki i zaprawy tynkarskie | PN-EN 1015-12 | PN-EN 998-1: przyczepność deklaruje producent (wartość i rodzaj zniszczenia — FP: A, B lub C); w praktyce odbiorowej przyjmuje się ≥ 0,1–0,3 N/mm² zależnie od podłoża | 5 punktów, stempel Ø 50 mm, nacięcie do podłoża; wynik podaje się razem z rodzajem zniszczenia |
| Systemy ociepleń ETICS | EAD 040083-00-0404 (dawniej ETAG 004), PN-EN 13499 / 13500 | klej do EPS: ≥ 0,08 N/mm² lub zniszczenie w EPS; klej do podłoża: ≥ 0,25 N/mm²; warstwa zbrojona do EPS: ≥ 0,08 N/mm² lub w EPS | badanie w laboratorium na próbkach i na obiekcie przy diagnostyce odspojeń; na obiekcie zniszczenie w styropianie to wynik prawidłowy |
| Kleje do płytek | PN-EN 12004-2 (pkt 8.3), dawniej PN-EN 1348 | PN-EN 12004-1: C1 ≥ 0,5 N/mm², C2 ≥ 1,0 N/mm² (po sezonowaniu, w wodzie, w cieple, po cyklach mrozowych) | badanie laboratoryjne na płytkach wzorcowych; pull-off na obiekcie przez płytkę wymaga interpretacji, bo odrywa się cały układ |
| Podkłady podłogowe i posadzki | PN-EN 13892-8 | PN-EN 13813: klasy B0,2 – B2,0 N/mm² (przyczepność do podłoża) | nacięcie przez podkład do podłoża; wynik zależy od gruntowania i wilgotności podłoża w dniu układania |
| Powłoki malarskie i lakiernicze (w tym na stali) | PN-EN ISO 4624, ASTM D4541, PN-EN ISO 16276-1 | specyfikacja powłoki / dokumentacja projektowa; dla systemów antykorozyjnych typowo ≥ 2–5 MPa | stempel Ø 20 mm dla powłok cienkich; ISO 4624 opisuje zapis rodzaju zniszczenia w % powierzchni |
| Powłoki na betonie (posadzki, hydroizolacje) | ASTM D7234, PN-EN 1542 | wg specyfikacji; ASTM D7234 dopuszcza stemple 50 mm i większe | różnica wobec D4541: nacięcie w podłoże jest wymagane |
Najczęstszy spór: „wynik poniżej wymagania, ale pękło w podłożu”
Jeżeli zniszczenie nastąpiło w całości w podłożu (typ A), badanie zmierzyło wytrzymałość podłoża na rozciąganie, a nie przyczepność warstwy. Warstwa trzymała mocniej niż podłoże. PN-EN 1504-2 i EAD dla ETICS przewidują to wprost („lub zniszczenie w podłożu”). Dla tynku na słabym murze taki wynik oznacza, że problem — jeśli jest — leży w podłożu, nie w tynku. To nie jest wynik „słaby”, to jest wynik, który trzeba przeczytać do końca.
Jeżeli zniszczenie nastąpiło w całości w podłożu (typ A), badanie zmierzyło wytrzymałość podłoża na rozciąganie, a nie przyczepność warstwy. Warstwa trzymała mocniej niż podłoże. PN-EN 1504-2 i EAD dla ETICS przewidują to wprost („lub zniszczenie w podłożu”). Dla tynku na słabym murze taki wynik oznacza, że problem — jeśli jest — leży w podłożu, nie w tynku. To nie jest wynik „słaby”, to jest wynik, który trzeba przeczytać do końca.
Co wpływa na wynik oprócz materiału
1
Nacięcie
Bez nacięcia do podłoża siła rozkłada się na większą powierzchnię i wynik jest zawyżony. Nacięcie krzywe albo płytsze niż warstwa daje zniszczenie w warstwie zamiast na styku.
2
Osiowość
Stempel odrywany pod kątem daje zniszczenie od jednej krawędzi i wynik zaniżony nawet o połowę. Aparaty z przegubem i podparciem trójpunktowym ograniczają błąd; ręczne „dźwignie” go nie kontrolują.
3
Prędkość obciążania
PN-EN 1542 wymaga 0,05 ± 0,01 MPa/s. Szybciej — wynik rośnie; szarpnięcie — wynik przypadkowy.
4
Klej i sezonowanie
Klej epoksydowy potrzebuje czasu na utwardzenie; odrywanie po godzinie kończy się zniszczeniem typu Y/Z i punkt trzeba powtórzyć. Zapisujemy typ kleju i czas.
5
Wilgotność i temperatura
Tynk po deszczu i posadzka na wilgotnym podłożu dają wyniki niższe niż ten sam materiał po wyschnięciu. Data i warunki idą do sprawozdania.
6
Liczba punktów
Trzy punkty (PN-EN 1542) to minimum dla wyrobu; przy diagnostyce odspojenia na elewacji punkty dobiera się tak, żeby objąć miejsca dobre i podejrzane — i porównać.
Jak wygląda dobre sprawozdanie z pull-off
Ma normę metody i normę wymagania (to dwie różne rzeczy), średnicę stempla, głębokość nacięcia, prędkość obciążania, warunki w dniu badania, plan punktów na rysunku lub zdjęciu, a dla każdego punktu: siłę, naprężenie, rodzaj zniszczenia z udziałem powierzchni i zdjęcie stempla po oderwaniu. Wniosek odnosi się do wymagania z konkretnego dokumentu — normy wyrobu, ETA, specyfikacji technicznej z projektu — a nie do „ogólnie przyjętych wartości”. Jeżeli dokumentu z wymaganiem nie ma, piszemy to wprost i podajemy, do czego wynik można porównać.
Przy diagnostyce odspojeń wynik pull-off jest jednym z dowodów, nie wyrokiem. Tynk, który odpadł, można badać tylko obok miejsca odspojenia, więc wniosek o przyczynie wymaga zestawienia wyników z oględzinami warstw na przełomie, a czasem z analizą materiałową — mikroskopia SEM/EDS pokazuje, czy na styku była warstwa pyłu, środka antyadhezyjnego albo wykwitu, której z zewnątrz nie widać.
BADANIE PULL-OFF NA OBIEKCIE
aparat z przegubem, stemple Ø 50 / Ø 20 mm, nacinanie do podłoża, sprawozdanie z rodzajem zniszczenia i odniesieniem do wymagania
aparat z przegubem, stemple Ø 50 / Ø 20 mm, nacinanie do podłoża, sprawozdanie z rodzajem zniszczenia i odniesieniem do wymagania
wycena
zależnie od liczby punktów i lokalizacji
zależnie od liczby punktów i lokalizacji
Pull-off — zapytanie
oferty@unilabcb.pl • +48 502 500 391
Prosimy o opis: co na czym (np. tynk cementowo-wapienny na bloczkach silikatowych), gdzie, ile punktów i do jakiego wymagania porównać wynik. Jeśli wymaganie nie jest znane, pomożemy je ustalić.
Podstawa prawna i normy
- PN-EN 1542 — Wyroby i systemy do ochrony i napraw konstrukcji betonowych. Metody badań. Pomiar przyczepności przez odrywanie
- PN-EN 1504-2, PN-EN 1504-3 — wymagania dla powłok i zapraw naprawczych
- PN-EN 1015-12 — Metody badań zapraw do murów. Określenie przyczepności do podłoża stwardniałych zapraw na obrzutkę i do tynkowania; PN-EN 998-1 — wymagania dla zapraw tynkarskich
- EAD 040083-00-0404 — External Thermal Insulation Composite Systems (ETICS) with renderings (EOTA); ETAG 004 (dokument historyczny); PN-EN 13499, PN-EN 13500
- PN-EN 12004-1, PN-EN 12004-2 — kleje do płytek: wymagania i metody badań
- PN-EN 13813 — podkłady podłogowe: wymagania; PN-EN 13892-8 — oznaczanie przyczepności
- PN-EN ISO 4624 — Farby i lakiery. Próba odrywania do oceny przyczepności; PN-EN ISO 16276-1 — ochrona konstrukcji stalowych przed korozją, ocena przyczepności
- ASTM D4541 — Pull-Off Strength of Coatings Using Portable Adhesion Testers; ASTM D7234 — Pull-Off Adhesion Strength of Coatings on Concrete
- Wartości wymagań w tabeli są orientacyjne i pochodzą z norm wyrobu w wersjach dostępnych w chwili publikacji. Rozstrzyga norma, ETA albo specyfikacja projektu dla konkretnego wyrobu.
