Producenci żaluzji, rolet i okiennic coraz częściej muszą wykazać, że ich wyroby nie tylko dobrze wyglądają i sprawnie działają, ale realnie wpływają na izolacyjność termiczną okna. Dokumentem, który to porządkuje, jest norma PN-EN 13125 „Żaluzje i zasłony – Dodatkowy opór cieplny – Przyporządkowanie do wyrobu klasy przepuszczalności powietrza”. To właśnie ona pozwala przeliczyć szczeliny wokół żaluzji na konkretną klasę i dodatkowy opór cieplny ΔR, który następnie trafia do obliczeń współczynnika przenikania ciepła całego okna.
W skrócie
- PN-EN 13125 przypisuje żaluzjom i zasłonom klasę przepuszczalności powietrza (1–5) na podstawie szerokości szczelin obwodowych.
- Każdej klasie odpowiada wzór na dodatkowy opór cieplny ΔR, wyrażany w m²K/W.
- ΔR jest następnie wykorzystywane przy obliczaniu współczynnika Uw okna z żaluzją wg EN ISO 10077-1.
- Norma obejmuje rolety zwijane, żaluzje listewkowe zewnętrzne oraz okiennice (rozwierane, przesuwne, składane, harmonijkowe).
Czego dotyczy norma PN-EN 13125
Norma PN-EN 13125 (wprowadzająca EN 13125:2001) określa kryteria klasyfikacji żaluzji oraz zasłon wewnętrznych i zewnętrznych pod kątem przepuszczalności powietrza – wyłącznie w celu obliczenia dodatkowego oporu cieplnego, jaki wprowadzają one do układu okiennego. Dotyczy wyrobów montowanych do okien, drzwi balkonowych lub fasad w taki sposób, że w pozycji rozłożonej i zamkniętej oddzielają warstwę powietrza o grubości od 15 mm do 300 mm.
W praktyce zakres normy obejmuje m.in.: rolety zwijane, zewnętrzne żaluzje listewkowe, okiennice rozwierane, przesuwne, składane i harmonijkowe (w tym płasko zamykające się). Druga grupa wyrobów – markizy, żaluzje wewnętrzne, zasłony plisowane i zasłony międzyszybowe – jest klasyfikowana według odrębnych kryteriów opisanych w rozdziale 5 normy, o czym piszemy w kolejnym artykule tej serii.
Szczelina całkowita etot – podstawa klasyfikacji
Kryterium przepuszczalności powietrza żaluzji wyraża się w kategoriach całkowitej szczeliny między żaluzją a jej otoczeniem:
etot = e1 + e2 + e3 [mm]
gdzie e1, e2, e3 oznaczają odpowiednio średnie szczeliny: na dole, na górze oraz z boku żaluzji (boczna szczelina liczona jest tylko dla jednej strony, ponieważ ma mniejszy wpływ na przepuszczalność powietrza niż szczeliny górna i dolna). W przypadku rolety zwijanej e2 to najwęższa szczelina przy wejściu kurtyny do skrzynki żaluzji. Wymiary te są określane przez producenta w instrukcji montażu – jeśli nie są jednoznacznie zdefiniowane, przepuszczalność powietrza wyznacza się badaniem zgodnie z EN 12835.
Pięć klas przepuszczalności powietrza żaluzji
Norma wyróżnia pięć klas – od najbardziej „przewiewnych” okiennic, po w pełni powietrznoszczelne rolety. Wzory na ΔR (poza klasą 1) zawierają człon Rsh – opór cieplny samej kurtyny żaluzji, o którym piszemy szerzej w trzecim artykule tej serii.
| Klasa | Charakterystyka | Kryterium etot i kurtyny | Dodatkowy opór cieplny ΔR [m²K/W] |
|---|---|---|---|
| 1 | Bardzo wysoka przepuszczalność powietrza | etot > 35 mm lub szczeliny/otwory w kurtynie ≤ 25% jej powierzchni | 0,08 |
| 2 | Wysoka przepuszczalność powietrza | kurtyna bez otworów i szczelin; 15 mm < etot ≤ 35 mm | 0,25 Rsh + 0,09 |
| 3 | Średnia przepuszczalność powietrza | listwy zachodzą na siebie, brak szczelin; 8 mm < etot ≤ 15 mm | 0,55 Rsh + 0,11 |
| 4 | Niska przepuszczalność powietrza | listwy zachodzą na siebie, brak szczelin; etot ≤ 8 mm | 0,8 Rsh + 0,14 |
| 5 | Żaluzje powietrznoszczelne | etot ≤ 3 mm oraz e1+e3 = 0 lub e2+e3 = 0 | 0,95 Rsh + 0,17 |
Wzory z tabeli są ważne dla Rsh < 0,3 m²K/W. Wartości ΔR i Rsh podaje się z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, zgodnie z zasadą zaokrąglania: wartości ≥ 0,005 zaokrągla się w górę do 0,01, a poniżej 0,005 – w dół do 0,00.
Minimalna klasa bez konieczności badania
Dla niektórych typowych konstrukcji norma pozwala przyjąć minimalną klasę bez weryfikacji wartości etot, o ile spełnione są pozostałe warunki klasyfikacji:
| Wyrób | Minimalna klasa |
|---|---|
| Okiennice harmonijkowe z przechylnymi listwami; okiennice rozwierane lub składane ze stałymi otworami | 1 |
| Żaluzje bez otworów i szczelin w pozycji rozłożonej; zewnętrzne żaluzje listewkowe ze sztywnymi, połączonymi listwami w pozycji zamkniętej | 2 |
| Okiennice harmonijkowe płasko zamykające się, bez otworów i szczelin w pozycji zamkniętej; pełne okiennice rozwierane, dokładnie dopasowane | 3 |
| Rolety zwijane z uszczelkami szczotkowymi w prowadnicach (bez szczelin w pozycji zamkniętej) | 4 |
Jak zdobyć klasę 5 – pełną powietrznoszczelność
Klasa 5 jest zarezerwowana dla rolet i żaluzji praktycznie powietrznoszczelnych. Aby ją uzyskać, kurtyna nie może mieć szczelin, listwy muszą zachodzić na siebie, a etot ≤ 3 mm, przy czym e1+e3 = 0 lub e2+e3 = 0. Dla rolet zwijanych norma podaje konkretne rozwiązania konstrukcyjne, które pozwalają uznać poszczególne szczeliny za równe zeru:
- e3 = 0 – gdy prowadnice są wyposażone w uszczelki szczotkowe lub wargowe, niezależnie od krzywizny listwy;
- e1 = 0 – gdy pod listwą końcową znajduje się uszczelka szczotkowa;
- e2 = 0 – gdy wejście do skrzynki żaluzji ma sprężynę dociskową z materiałem uszczelniającym albo połączenie wargowe/szczotkowe po obu stronach kurtyny.
Dodatkowo konieczne jest zapewnienie szczelności powietrznej połączenia między prowadnicami a oknem oraz między skrzynką żaluzji a murem lub ościeżnicą, a także ciągłego kontaktu uszczelki listwy końcowej z podokiennikiem. Alternatywnie klasę 5 można potwierdzić wyłącznie pomiarem przepuszczalności powietrza Qm/s wg EN 12835 – wyrób spełnia wymaganie, jeśli Qm/s ≤ 10 m³/(h·m²) przy różnicy ciśnień 10 Pa między stronami.
Dlaczego klasa przepuszczalności powietrza ma znaczenie
Dla producenta żaluzji i rolet klasa wg PN-EN 13125 to nie tylko formalność. ΔR wyznaczone na jej podstawie jest wartością, którą architekt lub projektant charakterystyki energetycznej budynku może uwzględnić przy obliczaniu współczynnika Uw okna z zamontowaną osłoną – a to przekłada się na deklarowane parametry energetyczne całej elewacji. Im wyższa klasa, tym wyższy dodatkowy opór cieplny i tym korzystniejszy wpływ na bilans energetyczny budynku, co stanowi realny argument sprzedażowy, zwłaszcza w segmencie budownictwa energoefektywnego i termomodernizacji.
Z perspektywy laboratorium badawczego klasyfikacja zaczyna się od precyzyjnego pomiaru szczelin obwodowych e1, e2 i e3 na rzeczywistym wyrobie lub jego modelu, a w przypadkach granicznych – od badania przepuszczalności powietrza zgodnie z EN 12835. Wyniki tych pomiarów, w połączeniu z wartością Rsh kurtyny, pozwalają jednoznacznie przypisać produktowi klasę 1–5 i obliczyć ΔR do dalszych analiz cieplnych.
Najczęściej zadawane pytania
Czy PN-EN 13125 to norma obowiązkowa?
Sama norma nie nakłada obowiązku prawnego, ale jest powołana w normach wyrobu dla żaluzji i zasłon (np. EN 13659, EN 13561, EN 13120) jako metoda wyznaczania dodatkowego oporu cieplnego. Jeśli producent chce deklarować wpływ swojego wyrobu na izolacyjność termiczną okna, klasyfikacja wg PN-EN 13125 jest niezbędna.
Czy wyższa klasa zawsze oznacza lepszy produkt?
Wyższa klasa przepuszczalności powietrza (bliżej klasy 5) oznacza większą szczelność i wyższy dodatkowy opór cieplny ΔR, co jest korzystne z punktu widzenia izolacyjności termicznej. Nie zawsze jednak jest to cel sam w sobie – w niektórych zastosowaniach (np. wentylacja przestrzeni między żaluzją a oknem) niższa klasa może być zamierzonym rozwiązaniem projektowym.
Jak obliczyć etot dla własnego wyrobu?
Wartości e1, e2 i e3 wynikają z geometrii montażu – w pierwszej kolejności producent określa je w instrukcji instalowania. Jeśli szerokości szczelin nie są jednoznacznie zdefiniowane (np. zależą od dokładności montażu), przepuszczalność powietrza wyznacza się badaniem laboratoryjnym zgodnie z EN 12835.
