Odporność na obciążenie wiatrem, opisana w poprzednich artykułach serii, jest tylko jedną z wielu właściwości, które PN-EN 13561 wymaga potwierdzić dla rolet, żaluzji, markiz i moskitier zewnętrznych. Norma ta – wraz z PN-EN 1932 jako metodą badania odporności na wiatr – stanowi podstawę deklaracji właściwości użytkowych i oznakowania CE tych wyrobów. W tym artykule przedstawiamy pozostałe wymagania: odporność na kieszeń wodną, siłę operowania, trwałość, odporność tkaniny na rozciąganie i starzenie, korozję elementów metalowych oraz tolerancje wymiarowe.
W skrócie
- Odporność na obciążenie wiatrem (klasy 0–6 wg PN-EN 1932/13561) to tylko jedna z właściwości wymaganych dla osłon zewnętrznych.
- Odporność na „kieszeń wodną” ma 2 klasy, zdefiniowane przepływem wody przez przekrój: klasa 1 – 17 l/m² na godzinę, klasa 2 – 56 l/m² na godzinę.
- Siła operowania FC (np. korba, pas, łańcuszek) jest klasyfikowana wg EN 13527, z odrębną klasyfikacją dla markiz z ramieniem składanym.
- Trwałość mierzona jest liczbą cykli wysuwania/chowania i przechylania lameli – klasa 2 odpowiada ok. 10 latom użytkowania przy 2 cyklach dziennie.
- Tkanina musi spełniać wymagania odporności na rozciąganie po starzeniu, stabilności wymiarowej i odporności na przesiąkanie wody; elementy metalowe klasyfikuje się pod kątem odporności na korozję (test w komorze solnej).
- Wszystkie te właściwości razem z klasą odporności na wiatr trafiają do deklaracji właściwości użytkowych (DoP) i oznakowania CE wg rozporządzenia CPR (305/2011).
Odporność na obciążenie wodne – „kieszeń wodna”
Przy silnym deszczu zacinającym pod kątem na rozwiniętą roletę czy markizę woda może gromadzić się w zagłębieniach kurtyny, tworząc tzw. kieszeń wodną. PN-EN 13561 definiuje dwie klasy odporności na takie obciążenie, mierzone jako przepływ wody przez przekrój wyrobu:
| Klasa | Przepływ |
|---|---|
| 1 | 17 l/m² na godzinę |
| 2 | 56 l/m² na godzinę |
Im wyższa klasa, tym większy przepływ wody, jaki konstrukcja musi odprowadzić bez przecieków do wnętrza czy nadmiernego obciążenia kurtyny gromadzącą się wodą.
Siła operowania i trwałość
Dla osłon z napędem ręcznym norma określa maksymalną siłę FC potrzebną do wysunięcia/schowania kurtyny i przechylenia lameli, w zależności od rodzaju mechanizmu (korba/wciągarka, pas/łańcuszek/sznur, drążek) – wartości graniczne wyznacza się wg metod badawczych z EN 13527. Osobną klasyfikację (cztery klasy) mają markizy z ramieniem składanym, dla których rozróżnia się siłę szczytową potrzebną do odblokowania ramion od siły potrzebnej w pozostałej części ruchu.
Trwałość mechanizmu opisują klasy wytrzymałości na cykle pracy:
| Liczba cykli | Klasa 1 | Klasa 2 | Klasa 3 |
|---|---|---|---|
| Wysuwanie / chowanie kurtyny | 3 000 | 7 000 | 10 000 |
| Przechylanie lameli | 6 000 | 14 000 | 20 000 |
Norma podaje wprost punkt odniesienia: klasa 2 odpowiada ok. 10 latom użytkowania przy 2 cyklach dziennie. Dla napędów elektrycznych dodatkowo bada się m.in. dokładność pozycji krańcowych, działanie hamulca mechanicznego i brak widocznych wycieków smaru lub oleju.
Tkanina: starzenie, rozciąganie i stabilność wymiarowa
Dla tkanin (typowych dla rolet screen, markiz i niektórych moskitier) norma wymaga, by po sztucznym starzeniu (weathering) wytrzymałość na rozciąganie pozostała wyższa niż 100 daN w kierunku wątku głównego i 60 daN w kierunku poprzecznym. Klasę tkaniny określa czas ekspozycji podczas starzenia:
| Klasa | 1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|---|
| Czas ekspozycji | 500 h | 1000 h | 2000 h | 4000 h |
Dla osłon zewnętrznych minimalnym wymaganiem jest klasa 2 (1000 h) – klasa 1 (500 h) jest zarezerwowana dla osłon wewnętrznych wg EN 13120. Niezależnie od odporności na rozciąganie, tkanina musi też zachować stabilność wymiarową – zarówno po starzeniu (zmiany wymiarów w określonych granicach dla wątku i osnowy), jak i po przyłożeniu obciążenia mechanicznego (badanie na próbce 100 × 1200 mm, z dwiema klasami dopuszczalnych odkształceń całkowitych i resztkowych). Dodatkowo sprawdzana jest odporność tkaniny na przesiąkanie wody (test Schopper wg EN 20811) – po symulacji cyklicznych opadów odporność na przenikanie wody nie może spaść o więcej niż 15%.
Odporność na korozję elementów metalowych
Elementy metalowe – profile, prowadnice, mocowania, mechanizmy – są klasyfikowane pod kątem odporności na korozję na podstawie testu w komorze solnej (mgła solna wg ISO 9227), wykonywanego na pojedynczych komponentach albo na próbce wyrobu o minimalnym rozmiarze 700 × 700 mm:
| Klasa 1 | Klasa 2 | Klasa 3 | Klasa 4 | |
|---|---|---|---|---|
| Elementy wewnętrzne | 24 h | 48 h | — | — |
| Elementy zewnętrzne | — | 48 h | 96 h | 240 h |
Klasę korozji całego wyrobu zapisuje się w formacie „wewnętrzne/zewnętrzne” – np. oznaczenie C1/3 oznacza 24 h odporności dla elementów wewnętrznych i 96 h dla zewnętrznych. Jeśli elementy zewnętrzne mają klasę 4, elementy wewnętrzne muszą mieć co najmniej klasę 2.
Tolerancje wymiarowe
Norma określa też, o ile rzeczywiste wymiary dostarczonego wyrobu (mierzone przy 23 °C ± 5 °C) mogą różnić się od wymiarów zamówionych. Dla rolet wertykalnych, osłon ogrodów zimowych i markiz typu pergola tolerancje szerokości i wysokości zależą od przedziału wymiarowego:
| Szerokość L | Tolerancja szerokości | Wysokość H | Tolerancja wysokości |
|---|---|---|---|
| L ≤ 2 m | +0 / −3 mm | H ≤ 1,5 m | +2 / −2 mm |
| 2 m < L ≤ 4 m | +0 / −4 mm | 1,5 m < H ≤ 2,5 m | +3 / −3 mm |
| L > 4 m | +0 / −5 mm | H > 2,5 m | +4 / −4 mm |
Dla markiz projekcyjnych norma podaje odrębną tabelę tolerancji, zależną od szerokości i wysięgu (projekcji) osłony.
Od badań do oznakowania CE
PN-EN 13561 jest normą zharmonizowaną w rozumieniu rozporządzenia CPR (305/2011) – dla wyrobów objętych jej zakresem (m.in. rolet zewnętrznych, markiz, moskitier i żaluzji EVB) producent musi sporządzić deklarację właściwości użytkowych (DoP) i oznakować wyrób CE. W deklaracji znajdują się wyniki badań omówione w tej serii artykułów: klasa odporności na wiatr (wg PN-EN 1932), klasa odporności na kieszeń wodną, klasa siły operowania, klasa trwałości, klasy dotyczące tkaniny (rozciąganie, stabilność wymiarowa, przesiąkanie wody), klasa korozji elementów metalowych oraz potwierdzenie tolerancji wymiarowych. Liczbę próbek do badań i kryteria zgodności partii produkcyjnej określa odrębna tabela normy (Tabela 15).
Najczęściej zadawane pytania
Czy odporność na wiatr i odporność na kieszeń wodną to to samo badanie?
Nie. Odporność na wiatr (klasy 0–6) badana jest wg PN-EN 1932 i opisuje zachowanie konstrukcji pod obciążeniem ciśnieniem powietrza. Odporność na kieszeń wodną to odrębna właściwość (klasa 1 lub 2), opisująca zdolność osłony do odprowadzenia wody gromadzącej się w zagłębieniach kurtyny podczas deszczu.
Co oznacza klasa korozji np. C2/3?
Pierwsza cyfra odnosi się do elementów wewnętrznych (np. C2 = 48 h odporności w komorze solnej), a druga – do elementów zewnętrznych (np. C3 = 96 h). Im wyższa klasa, tym dłuższy czas, jaki element przetrwał w teście mgły solnej bez nadmiernej korozji.
Czy wszystkie wymienione właściwości są obowiązkowe dla każdego wyrobu?
Zakres wymaganych badań zależy od typu wyrobu i jego konstrukcji – np. klasyfikacja tkaniny dotyczy wyrobów z kurtyną tekstylną (rolety screen, markizy, część moskitier), a klasyfikacja siły operowania nie dotyczy produktów z napędem elektrycznym ocenianych wg innych kryteriów. Niezależnie od tego, klasa odporności na wiatr wg PN-EN 1932/13561 jest wymagana dla wszystkich wyrobów objętych zakresem normy.
