Biały nalot na elewacji: wykwit solny czy osad?

Słowo „wykwit” jest w reklamacjach elewacji nadużywane. Oznacza konkretne zjawisko: sole rozpuszczone w wodzie wędrują do powierzchni, woda odparowuje, sól krystalizuje. Taki nalot jest zwykle biały, pylący, luźno związany i rozpuszcza się na mokrym waciku. Nalot, który jest twardy, trzyma się ceramiki jak przyklejony, ma formę kuleczek albo skorupy, nie rozpuszcza się w wodzie — to prawie na pewno nie jest wykwit solny w tym sensie, a od tego, czym jest, zależy, kto odpowiada i co można zrobić.

W ostatnim roku badaliśmy naloty z dwóch elewacji z płytkami klinkierowymi w Warszawie. Na obu wyglądały podobnie: drobne, mocno związane kuleczki około milimetra, część z otworkiem, rozsiane plackami po całej ścianie po roku użytkowania, bez mycia. Wynik na jednej elewacji: węglan wapnia (kalcyt) — produkt wymywania spoiwa z zaprawy albo fugi i reakcji z CO₂ z powietrza. Na drugiej: osad niemineralny, bez pierwiastków typowych dla soli budowlanych — a więc nie wykwit, tylko coś, co osiadło na powierzchni. Z zewnątrz nie dało się ich odróżnić.

Trzy rodzaje nalotów, trzy różne rozmowy

Co można sprawdzić samemu

Mokry wacik z wodą destylowaną: jeśli nalot znika albo wacik się barwi na biało, to sól. Lupa albo zdjęcie makro w telefonie: kryształy igiełkowe i puszyste to siarczany; kuleczki i skorupy to raczej węglan albo osad. Kropla octu: pienienie wskazuje węglan. Te trzy obserwacje warto zapisać z datą i zdjęciami — po nich w większości spraw wiadomo, czy w ogóle warto zlecać badanie i które.

Które badanie i co daje

Sprawozdanie z takiego badania ma stały układ: co widać, czym to jest, czym nie jest, co się stało i czego na tej podstawie stwierdzić nie można. Ostatni punkt jest ważny — jedno oznaczenie XRD mówi, że nalot to kalcyt, ale nie mówi, czy woda płynęła przez fugę z powodu złego spoinowania, czy z powodu braku obróbek blacharskich. Do tego potrzebne są oględziny, i piszemy to wprost zamiast dopisywać zalecenia naprawcze, których badanie nie uzasadnia.

Co z tym zrobić

Wykwit solny: nie myć kwasem (rozpuszcza spoiwo i dostarcza kolejnych jonów), szczotkować na sucho, ewentualnie zmyć czystą wodą przy suchej pogodzie; usunąć źródło wody, jeśli jest (rynny, obróbki, izolacja pozioma). Nalot węglanowy: preparaty do usuwania na bazie słabych kwasów organicznych po próbie na małym polu, po ustaniu przepływu wody. Osad niemineralny: mycie i ustalenie źródła — to bywa sąsiedni komin, wentylacja kuchni gastronomicznej albo drzewa. Reklamację materiału warto składać dopiero po rozstrzygnięciu, czym nalot jest; producent klinkieru odpowie na reklamację „wykwitów” tabelą z normy, a na sprawozdanie z XRD musi odpowiedzieć merytorycznie.